Bazylia – właściwości, odmiany i zastosowanie w kuchni

Bazylia – właściwości i pochodzenie

Bazylia to roślina kojarząca się bez zwątpienia z Włochami, chociaż jej historia zaczęła się od Azji Południowej. Poprzez Indie i Bliski Wschód dotarła do Europy i zyskała niezwykłą popularność. W czasach starożytnych uprawiana była przez Arabów, Hebrajczyków, Hindusów, a także Rzymian i Greków. Sama nazwa wywodzi się od słów: ocimum oznaczające niezwykły aromat i basilicos oznaczające coś królewskiego. 

Niegdyś roślina zwana bazylią wonną lub bazyliszkiem wykorzystywana była w celach leczniczych jako środek bakteriobójczy, dzisiaj stanowi nieodzowną część kuchni włoskiej. Bazylia razem z innymi ziołami wchodzi w skład popularnych mieszanek przyprawowych takich jak zioła prowansalskiej czy dalmatyńskie. Czym charakteryzuje się to wonne ziele i jakie ma właściwości?

Bazylia w ogrodzie to często spotykany widok – mięsiste, zielone liście to piękna i pachnąca ozdoba. Roślina ta zaliczana jest do rodziny wargowatych i osiąga wysokość maksymalnie 50 cm. Jej okres wzrostu przypada na koniec czerwca. Bazylia z łatwością wyrasta zarówno w ogrodzie, jak i w doniczce, a jej odmian wyróżnia się co najmniej trzy.

Jest ona również wykorzystywana w medycynie oraz farmakologii. Ziele to zawiera olejki eteryczne, karoten, kamforę bazylikową, a także sole mineralne oraz garbniki, z których ochoczo korzystają medycy od XVI wieku. Napar z bazylii jest świetnym antydepresantem oraz środkiem bakteriobójczym. Pozytywnie wpływa na układ trawienny, często stosuje się ją przy problemach z żołądkiem. Leczy również bóle brzucha oraz biegunki, kaszel, a także stosowana jest w roli afrodyzjaka. 

Poza właściwościami leczniczymi, ziele to jest wykorzystywane również w kuchni – od wieków używa się go w formie przyprawy (zarówno w formie świeżej, jak i suszonej). Kucharze dodają je do zup, sosów, pizzy, makaronów, sałatek, a także mięs i ryb. Jego właściwości są równie cenne dla barmanów i destylarni – aromat bazylii znajdziemy w winach, likierach, a nawet piwie.

Bazylia i jej odmiany

Najpopularniejszą odmianą tego ziela jest bazylia pospolita, zwana również bazylią wonną lub ogrodową, ale to nie wszystko! Wśród odmian znajdziesz:

• bazylię tajską (zwaną również bazylią azjatycką) o bardziej stożkowym kształcie liści i woni lukrecji;
• bazylię czerwoną o purpurowych liściach i balsamicznym aromacie z ochotą wykorzystywaną w kuchni śródziemnomorskiej;
• bazylię cytrynową (kemangi) o cytrusowym zapachu i anyżowym smaku;
• bazylię sałatową o sporej wielkości liściach. 

Wszystkie wymienione przez nas gatunki jesteś w stanie wyhodować w domowym ogrodzie, a niektóre z nich wyrosną nawet wazonie czy doniczce postawionej na parapecie. Do jej zasadzenia będziesz potrzebować ziemi, nieco keramzytu i rękawic ogrodowych, a także konewki, ponieważ roślina ta wymaga regularnego nawadniania (inaczej straci ona piękny kolor, a także drogocenne właściwości). Czym charakteryzują się wymienione przez nas odmiany?

Każda z wymienionych przez nas odmian ma nieco inne zastosowanie oraz właściwości. 

• Bazylię tajską stosuje się w medycynie jako środek uspokajający. Stosowana jest również w kuchni jako główny składnik czerwonego i zielonego curry oraz aromatycznych zup. 
• Bazylia czerwona ma właściwości rozkurczowe i często używa jej się do preparatów likwidujących wzdęcia. W kuchni króluje w potrawach z udziałem baraniny, a także w pesto. 
• Cytrynowa odmiana stosowana jest jako środek odświeżający oddech, a także składnik sosów i zup w kuchni azjatyckiej. 
• Bazylia sałatkowa posiada w sobie wiele mikroelementów, stosuje się ją jako środek uzupełniający niedobory witamin. Chętnie dodaje się ją do drobiu, ryb, jaj, a także masła. Aromatyzuje się nią ocet oraz oliwę. 

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat prozdrowotnych właściwości bazylii, odpowiedzi szukaj w kolejnym akapicie.

Bazylia – na co pomaga?

Bazylia w każdej formie (zarówno świeżej, jak i suszonej) to niezwykle zdrowe zioło. Zawiera sporą dawkę mikroelementów pozwalających wzmocnić ludzki organizm i wspomóc jego funkcjonowanie. Na co może pomóc bazylia? 

Bazylia jest dobra na kaszel oraz na zatoki – inhalacja z jej udziałem pozwoli skutecznie pozbyć się nieżytu i oczyścić drogi oddechowe. Zawarty w jej liściach potas przyspiesza proces spalania białek, wspomagając pracę mózgu. Znajdziesz w niej również spore zasoby wapnia, fosforu, magnezu, żelaza oraz beta-karotenu i trzy różne witaminy (B6, C oraz E), które skutecznie opóźniają procesy starzenia się komórek. Bazylia jest również doskonałym środkiem wspomagającym leczenie stanów depresyjnych. Leczy niestrawność, wzdęcia, a dzięki olejkom eterycznym przynosi ulgę po ukąszeniach owadów.

Trzeba jednak stosować ją rozważnie, najlepiej w konsultacji z lekarzem, gdyż według badań jest ona znakomitym zastępnikiem soli. Jeśli zmagasz się z insulinopornością lub cukrzycą, bazylia pozwoli ci obniżyć stężenie glukozy we krwi. 

Czy bazylię można jeść w ciąży? Jak najbardziej! Nie ma ku temu żadnych przeciwskazań. A co z refluksem? Czy bazylia i refluks to dobre połącznie? Tutaj również nie udowodniono żadnego negatywnego wpływu jej działania na przewód pokarmowy oraz żołądek. Wielu dietetyków zaleca zastępowanie nią innych niewskazanych dla osób chorujących na refluks ziół.

Bazylia a zdrowie

Jak już wcześniej wspomnieliśmy, bazylia posiada dużą dawkę witamin i ma wyjątkowe właściwości odżywcze. Będzie doskonałym uzupełnieniem diety – zarówno stosowana w formie naparów, herbatki, jak i jako dodatek do aromatycznych dań. 

Bazylię można stosować nie tylko wewnętrznie! Kwas salicylowy w niej zawarty znakomicie leczy trądzik pospolity. Działa także przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie.  Jej regularne spożywanie może wpłynąć pozytywnie na zdrowie.

Bazylia – do czego ją stosować?

Bazylię można ususzyć (polecamy przechowywać ją w specjalnych pojemnikach na produkty sypkie, by nie zwietrzała), jak i używać jej w formie świeżej. Z bazylii suszonej możesz przygotować aromatyczną herbatę bazyliową, która pita na 30 minut przed posiłkiem wspomoże twój układ trawienny i pozwoli ci szybciej przyswoić białka oraz węglowodany. Wystarczy, że ususzysz jej liście i użyjesz zaparzacza do herbaty w celu przygotowania ziołowego naparu.

Możesz ją również używać w kuchni! Bazylia jako przyprawa sprawdzi się w wersji mielonej i świeżej. Jeśli planujesz przygotować aromatyczny sos pomidorowy, zmielone liście bazylii dodadzą mu świeżości i charakteru. Gorąco polecamy przygotowanie jej samemu w moździerzu lub młynku – jej aromat będzie bardziej intensywny, a smak bardziej wyczuwalny od tej, którą możesz kupić w sklepie. Z powodzeniem możesz przyprawić nią jeszcze kilka innych dań. Jakich? Dowiesz się tego z kolejnego akapitu.

Bazylia w kuchni

Jakie zastosowanie w kuchni ma bazylia? To pytanie zwaliłoby z nóg każdego rodowitego Włocha, gdyż to właśnie w tej kuchni znajdziesz jej najwięcej. Ziele to charakteryzuje się niezwykle ciekawym smakiem uzależnionym od odmiany – bazylia może być słodka, pikantna, cytrusowa i korzenna. 

Z powodzeniem wykorzystasz ją w daniach kuchni włoskiej (makaronach, pesto, pizzy), ale równie dobrze sprawdzi się w sałatkowym sosie czy marynacie do białego mięsa. Zapewne znasz sałatkę Caprese – czym by ona była, gdyby nie zielone, aromatyczne listki bazylii?

Bazylia – do jakich potraw?

Dania z bazylią to w zasadzie nieodzowna część tradycyjnej kuchni włoskiej: wspomniana już przez nas Caprese, pesto Genovese, Spaghetti Napoli czy pizza Margherita to topowe dania z tym zielem. Przepisy z bazylią znajdziesz dosłownie w każdej książce kucharskiej. 

Z tajskiej odmiany przygotujesz pyszne curry, a wersja cytrynowa może stanowić doskonały dodatek do deserów (np. bezy włoskiej). 

Bazylia nada się również do drinków – jeśli lubisz gin, spróbuj przygotować klasyczny koktajl Gin Basil Smash, w którym ziele to gra główną rolę.

Czytaj także:

7 najpopularniejszych ziół z ogrodu - co warto mieć w kuchni?

Oregano - właściwości, zastosowanie, smakowe połączenia

Tymianek - właściwości, zastosowanie, uprawa

Zioła w kuchni - jak je hodować i do czego wykorzystywać?

Jakie przyprawy do kurczaka? Podpowiadamy!

Jak doprawić zupę? 15 trików

Grzanki czosnkowe – domowy przepis.

Jak posiać rzeżuchę?

Zaparzacz do herbaty – dlaczego warto go wybrać?

3 akcesoria do przetworów domowych, które musisz mieć!

Zielone warzywa – dlaczego powinniśmy je jeść?