Regionalne potrawy wigilijne – 5 bożonarodzeniowych propozycji z całej Polski

Porady 4.11.2022

Wigilia spędzona w gronie rodziny, przy suto zastawionym stole, to jedna z ważniejszych tradycji w naszym kraju. Pod obrusem nie może zabraknąć sianka. W niektórych domach na stole, poza świeczkami, świecznikami i innymi ozdobami, znajdzie się dwanaście potraw, w innych jest ich tylko kilka. To, jak obchodzimy Wigilię, zależne jest nie tylko od rodzinnych tradycji, ale również tego, w jakiej części Polski mieszkamy. Ślązacy zajadają się przecież czymś innym niż Kaszubi, choć wszyscy obchodzą te same święta. Jakie regionalne potrawy warto poznać i, być może, ugotować je w tym roku na Wigilię?
 

Regionalne potrawy wigilijne – czym się charakteryzują?

Regionalne potrawy wigilijne to właśnie to, co wyróżnia domy w różnych zakątkach Polski. W niektórych regionach je się przygotowaną w kamionkowym garnku kutię, u innych jest ona nie do pomyślenia. W jednych domach potrawy wigilijne, regionalne, zawsze musi uświetnić barszcz z uszkami, w innych natomiast zupa z suszu.

Regionalne potrawy wigilijne w Polsce są zawsze postne, nie ma w nich mięsa, a zwykle również tłuszczu zwierzęcego. Półmisek łatwo przecież zapełnić rybą i warzywami, niekoniecznie tłustym mięsem. Potrawy mięsne znajdą się na stole dopiero pierwszego dnia świąt. 

Wśród dań wigilijnych królują te, które składają się z darów ziemi – tak, jak za dawnych czasów. Są to zatem warzywa i zboża. Ryby nie były obecne wszędzie, ze względu na ich ograniczoną dostępność, jednak dzisiaj znaleźć je można w większości domów.
 

Czytaj także:

 

Potrawy wigilijne – Wielkopolska. Mak, śledź, grzyby i suszone owoce

Gdy pierwsza gwiazdka wzejdzie na niebie, wszystkie rodziny w całej Polsce zasiadają do stołu, by rozpocząć wigilijną kolację. W Wielkopolsce, a przede wszystkim w Poznaniu, na stole widywano różne potrawy, jednak jeszcze w XIX wieku było ich dziewięć, nie zaś dwanaście. Oczywiście to zależało także od zamożności danego domu – dań mogło być zatem jeszcze mniej. 

Wielkopolskie potrawy wigilijne to przede wszystkim kluski z miodem i makiem. Mak miał przynosić gospodarstwu dostatek, jego brak natomiast mógł sprowadzić nieszczęście. Był on symbolem płodności i urodzaju, dlatego pojawiał się w wielu daniach, oczywiście nie tylko w Wielkopolsce. 

Tradycyjne potrawy wigilijne Wielkopolskie to również ryby. Ich ilość zależała w dużej mierze od bogactwa właścicieli, gdyż nie każdy mógł sobie na nie pozwolić. Przede wszystkim były to gatunki rzeczne. Karp jeszcze w XIX wieku stanowił rzadkość, jednak dzisiaj na wielkopolskich stołach można spotkać go często. 

Kolejnym produktem, który w Wielkopolsce musiał znaleźć się na wigilijnym stole, były grzyby. Wierzono bowiem, że jest to pożywienie zmarłych, których także chciano nakarmić w święta. 

W potrawach obecne były też suszone owoce. Dodawano je do różnych dań, ale też robiono z nich kompot. Wigilijny susz wielkopolski to element Wigilii, który jest obecny do dzisiaj. Można oczywiście wykorzystać do tego kupny susz bądź też owoce ususzone w domu, takie jak jabłka, morele, śliwki i gruszki. Potrawy wigilijne w Wielkopolsce nie muszą być wcale sycące – mogą także doskonale smakować i orzeźwiać. 

Co dzisiaj jada się w Wielkopolsce w Wigilię? Kutia, czyli potrawa, w której skład wchodzi pszenica i miód, jest obecna w tym regionie dopiero od połowy XX wieku. Zwykle podaje się ją w wersji trochę zmienionej – zamiast pszenicy znajduje się w niej makaron. Bardziej tradycyjne są kluski z makiem, odwołujące się bezpośrednio do tego, w co wierzyły osoby żyjące dawniej na tych ziemiach. 

W Wielkopolsce ceni się także śledzia, który na stołach pojawia się pod wieloma postaciami – marynowany, w oleju czy śmietanie, bądź z jabłkiem i cebulą. Potrawy wigilijne wielkopolskie bez śledzia byłyby jakby ogołocone. 

Oczywiście w Wielkopolsce, tak jak i w innych regionach, obowiązuje tradycja zostawiania jednego pustego nakrycia. Komplet talerzy ikomplet sztućców musi więc zawsze być trochę większy – dla rodziny i jednego niespodziewanego gościa.
 

Czytaj także:

 

Śląskie potrawy wigilijne – bułka na wodzie, siemieniotka (przepis) i modro kapusta

Śląskie potrawy wigilijne mogą niektórym wydać się zaskakujące. W wielu przypadkach są to dania, które nie występują w żadnym innym regionie Polski. Oczywiście dzisiejsze śląskie dania wigilijne nie zawsze są tradycyjne dla tego właśnie regionu. Ślązacy dzisiaj chętnie jedzą to, co wszyscy inni – chociażby barszcz z uszkami. Jednak w bardzo tradycyjnych domach tego dania może nie być. 

Zacznijmy jednak od najważniejszego. Dwanaście potraw na śląskim wigilijnym stole prawie nigdy się nie pojawia, bo jest to tradycja raczej szlachecka, a nie chłopska.Tu nie liczy się liczba samych dań, ale ilość jedzenia. A na Śląsku zawsze gotowało się dużo – o ile oczywiście można sobie było na to pozwolić. Od święta, raz na rok, zwykle można było. Dlatego na przykład makówki, czyli bułkę na wodzie lub mleku z makiem, miodem i bakaliami, przygotowywano w wannach. Tradycyjne potrawy wigilijne, śląskie, są obfite. 

Zamiast barszczu na Śląsku jadano siemieniotkę, czyli zupę na tłoczonych konopiach, którą podaje się z kaszą.

Jak ją zrobić? Konopie należy utłuc, a następnie zalać wodą i gotować. Jednak konopie są dość gorzkie, więc konieczne jest wylewanie wody i tłuszczu tak długo, aż wywar stanie się czysty. Wtedy do zupy dodaje się cebulę, a całość zagęszcza mlekiem z mąką. Na śląską Wigilię przygotuj jednakkomplet garnków, bo tutaj króluje nie tylko siemieniotka, ale też zupa na rybich głowach czy nawet żurek z głów karpia. Obowiązkowo bez dodatku jajek i grzybów. 

Co jeszcze musi znaleźć się na śląskim stole? Jakie potrawy wigilijne? Przepisy śląskie obfitują w kapustę, dlatego bez niej świąt po prostu by nie było. Potrawy wigilijne śląskie to obowiązkowa „modro kapusta”, czyli czerwona kapusta z cebulą, jabłkami i odrobiną cytryny. Kapustę z przesmażoną cebulą gotuje się w garnku z dodatkiem szklanki wody, aż będzie miękka. Następnie dodaje się jabłka. To proste danie, dodatek do śledzia, a także rolady (jedzonej pierwszego dnia świąt), jednak nie może go zabraknąć na Śląsku.
 

Czytaj także:

 

Potrawy wigilijne na Kaszubach – ryby, brzad i kaszubski miodny kuch (przepis)

Jak możesz się domyślić, na Kaszubach jednym z podstawowych składników wigilijnej wieczerzy jest oczywiście ryba. Tej nie może zabraknąć – na Kaszubach ryby były zawsze, nawet w ubogich domach. 

Zacznijmy jednak od pierwszego dania, a zatem od zupy. Owszem, na Kaszubach niektóre rodziny podają barszcz z uszkami, jednak tradycyjną zupą jest tu zupa rybna. Inną popularną zupą z Kaszub jest tak zwany brzad, czyli danie przyrządzane z suszonych owoców, które podaje się z ziemniakami. Brzad jest zupą słodką, w której muszą pojawić się wędzone śliwki i suszone gruszki, a także morele i wiśnie. Owoce wystarczy zalać wodą i dodać trochę goździków, a następnie gotować na małym ogniu do momentu, aż owoce będą miękkie. 

Potrawy wigilijne na Kaszubach to jednak przede wszystkim ryby, wszelkiego rodzaju, choć najbardziej popularne są tu śledzie. Zresztą w innych regionach Polski także przygotowuje się śledzie po kaszubsku, a zatem z dodatkiem cebuli, suszonych śliwek, koncentratu pomidorowego i przypraw, takich jak ziele angielskie i liść laurowy. Potrawy wigilijne kaszubskie to jednak nie tylko śledź. Tu jada się też węgorze i sieje – smażone, duszone czy pieczone. Duża brytfanna z rybami to na kaszubskim wigilijnym stole całkiem normalny widok. 

To oczywiście nie wszystkie potrawy wigilijne. Kaszuby słyną także ze smakowitego deseru, jakim jest kaszubski miodny kuch. To ciasto z mąki pszennej z dodatkiem miodu i startej marchewki. Jest pyszne i niezwykle wilgotne, dzięki czemu ma wielu miłośników.
 

Chcesz przygotować je w tym roku? Oto przepis na miodny kiuch. Przygotuj:

  • 500 gramów mąki pszennej
  • 150 gramów cukru
  • 4 jajka
  • 2 łyżeczki sody
  • 3 łyżki miodu
  • 100 mililitrów oleju rzepakowego
  • 200 gramów startej marchewki
  • 100 gramów ulubionych bakalii
  • Odrobinę cynamonu

Cynamon wymieszaj z mąką i sodą, dodaj do niej jajka ubite z cukrem oraz miodem i olejem. Później wrzuć do miski startą marchewkę i bakalie, a następnie połącz składniki. Piecz w keksówce w temperaturze 180 stopni przez godzinę. To tyle! Możesz podać kuch z polewą czekoladową.
 

Góralskie potrawy wigilijne – kiszona kapusta, moskole (przepis) i kołatanka

Góralskie potrawy wigilijne to przede wszystkim zupa grzybowa, ewentualnie barszcz z buraków z fasolą. Barszcz, inaczej niż w innych regionach Polski, powstaje z kiszonych buraków, dlatego jego smak jest bardziej intensywny. 

Na stole koniecznie musi pojawić się także kiszona kapusta z grochem, a na słodko kluski z makiem i miodem oraz pierogi z kapustą (także kiszoną). Jak więc widzisz, tu króluje przede wszystkim kapusta, a także kiszonki. 

Góralskie dania wigilijne to jednak również moskole, których nie je się nigdzie indziej. To placki ziemniaczane z bryndzą. Nie robi się ich jednak z surowych ziemniaków, a z purée. 

Chcesz wypróbować to danie? Ugotuj kilogram ziemniaków, następnie odcedź je i utłucz na gładko. Ostudź i wbij dwa jajka, dodaj sól i pieprz, a także pół kilograma mąki i pół litra kwaśnego mleka. Wymieszaj wszystko dokładnie, a ciasto wyłóż na stolnicę. Uformuj wałek i pokrój na plastry o grubości dwóch centymetrów. Z nich uformujesz placki, które trzeba smażyć na oleju na rumiano. Moskole podaje się z bryndzą i stopionym masłem. 

Góralskie potrawy na Wigilię to także kołatanka, czyli danie z kaszy jęczmiennej, którą miesza się z brukwią i miodem. To nietypowa potrawa, a jednak w tradycyjnych domach musi się pojawić. Oczywiście w górach nie zabraknie też ryb, choć do morza górale mają dość daleko.
 

Podlaskie potrawy wigilijne – barszcz z uszkami, kutia, karp i kisiel owsiany (przepis)

A co jada się w Wigilię na Podlasiu? Podlaskie potrawy wigilijne są niezwykle interesujące ze względu na to, iż to właśnie w tym regionie spotykają się dwa wyznania – katolickie i prawosławne. Dania są podobne, choć tradycje mogą wydawać nam się inne. Z całą pewnością jednak na całym Podlasiu, niezależnie od daty obchodzenia Wigilii, to święto jest niezwykle ważne. Potrawy wigilijne muszą być postne, dlatego nie zawierają nie tylko mięsa, ale też mleka i jaj. Jedynym zwierzęciem na stole jest ryba. 

Wigilię rozpoczyna się od barszczu z uszkami. Tradycyjną potrawą wigilijną na Podlasiu jest także kutia, której właśnie na Kresach nie może zabraknąć. To potrawa z pszenicy, maku, miodu i bakalii. Jest prosta, słodka i smakuje doskonale na ciepło i na zimno. Na Podlasiu zajada się także karpia smażonego, ale również w galarecie oraz kluski z makiem. 

Interesującym daniem wigilijnym jest też kisiel owsiany. Dzisiaj można zrobić go z płatków owsianych, dlatego jest znacznie prostszy do przygotowania. Jak go wykonać? Przygotuj 350 gramów płatków owsianych, żytni zakwas chlebowy (80-90 gramów), 1,6 litra wody i odrobinę cukru. Płatki połącz z wodą i zakwasem, i odstaw w ciepłe miejsce, by doszło do fermentacji. Przetrzyj całość przez sitko, by masa była gładka. Płyn wlej do garnka, dodaj cukier i gotuj, ciągle mieszając. Masa szybko zgęstnieje. Przelej ją do foremki i włóż do lodówki na noc. Zwykle kisiel podaje się na słodko z miodem i żurawiną.

Widzisz już, że Wigilia może być naprawdę odmienna w wielu miejscach naszego kraju. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, by trochę poeksperymentować i na stole wielkopolskim stawiać dania kaszubskie bądź góralskie.